|
Informacje o kościołach
Kościół św. Jacka z lat 1617 - 1620, wzniesiono w tradycji
gotyckiej, o ścienno-filarowej konstrukcji wnętrza ze współczesnymi elementami
m. in. z wczesnobarokowymi italianizującymi szczytami , manierystycznymi
elementami kamieniarki architektonicznej i dekoracji sgrafitowej oraz
sztukatorską dekoracją sklepień, w tym wypadku ewolucyjnie wyprzedzającą tzw.
typ lubelski.
Kościół jest jednonawowy, bezwieżowy, otynkowany, z wąskimi wysokimi oknami z
fasadą zakończoną ozdobnym szczytem, murami ogzymsowanymi i opilastrowanymi od
wewnątrz, od zewnątrz ze skarpami. Sklepienie z geometryczną sztukaterią. Nawa
na rzucie prostokąta, o czterech przęsłach z pseudotranseptem, przez co plan
kościoła zbliżony jest do krzyża.Prezbiterium węższe, dwuprzęsłowe zamknięte
wieloboczną apsydą. Przy nim od północy piętrowa przybudówka mieszcząca schody
na piętro klasztoru i za nią zakrystia.
Od strony zachodniej do bryły nawy
przylega rodzaj narteksu, złożonego z osiowo położonej kwadratowej kruchty i
flankujacych ją od północy i południa wąskich przedsionków, wysuniętych wraz ze
skarpami poza szerokość nawy. Dachy nad nawą i prezbiterium wysokie strome,kryte
czerwoną dachówką.Fasada zachodnia jest dwuczęściowa, złożona z elewacji
parteroqwej kruchty i ujmujących ją bocznych przedsionków oraz ozdobnego szczytu
nawy.Elewacja czteroosiowej nawy i dwuosiowego prezbiterium podparta wysokimi
prostymi skarpami, okna wysokie osrołukowe.
Elewacja północna kościoła
przykryta jest południowym skrzydłem klasztoru i przybudówką. Na ścianie
elewacji południowej znajduje się malowidło "Ogród oliwny".
Wnętrze kościoła
sklepione kolebkowo z lunetami; w prezbiterium spływa na wsporniki, w nawie
wsparte na wydatnych fazowanych i ogzymsowanych filarach przyściennych,
odpowiadających zewnętrznym skarpom. Ramiona pseudotranseptu przykryte kolebką,
poniżej sklepienia nawy. Kruchta nakryta kopułą z latarnią, przedsionki -
kolebką z lunetami. Sionka przy prezbiterium kolebką, zakrystia i skarbiec
nakryte podobnie jak klasztor - kolebkowo - krzyżowo.
Wewnątrz świątyni jest
pięć portali kamiennych z I połowy XVII wieku. W skarbczyku polichromia z
przełomu XVII i XVIII wieku.Od zachodniej strony nawy chór muzyczny wraz z
organami. Chór jest późnorenesansowy z około 1620 - 1630, drewniany, trój
arkadowy na czterech kolumnach z ażurową balustradą, oraz dekoracją okuciową i
chrząstkową.
Ołtarzy jest osiem, w tym siedem w nawie, sześć ustawionych
parami po obydwu stronach nawy, rokokowych z lat 1780 - 1781,ozdobionych
rzeźbami, głównie świętych zakonu dominikańskiego.
Główny św. Jacka
wczesnobarokowy z około 1650 roku.Ambona i trzy konfesjonały są rokokowe, z
około 1780 roku. Pod chórem muzycznym rokokowe stalle, wykonane prawdopodobnie
przez stolarza klimontowskiego Benedykta.Pośrodku kościoła ławki barokowe z
początku XIX wieku, z herbem Odrowąż św. Jacka.
Klasztor z lat 1620 - 1623, jest budowlą piętrową,
czteroskrzydłową wzniesioną na rzucie zbliżonym do kwadratu, z prostokątnym
wirydarzem pośrodku. Skrzydło południowe całkowicie przylega do nawy i
przedsionka kościoła; wschodnie krótszym ramieniem połączone jest z przybudówką
od strony prezbiterium; zachodnie wyższe, wysunięte całkowicie przed lico
kościoła północne zamyka czworobok.W skrzydle zachodnim, północnym i wschodnim
od strony zewnętrznej na obydwu kondygnacjach - jeden trakt pomieszczeń
(pierwotnie cel zakonnych było 17); od strony wewnętrznej dwukondygnacyjne
krużganki.Skrzydło południowe znacznie węższe od pozostałych, mieści jedynie
krużganki na obydwu poziomach. Przy skrzydle wschodnim wysunięta ryzalitowo
wieża o prostokątnej podstawie. W narożniku części północnej i zachodniej
ustawiony skośnie prostokątny ryzalit ustępowy.
Bryła jest zwarta o
skrzydłach zbliżonej wysokości, wyższej wieży i piętrowym ryzalicie.
Skrzydła
wschodnie i północne węższe na piętrze od strony wewnętrznej, stąd ich dolne
krużganki umieszczone są w wysuniętej na wirydarz parterowej
przybudówce.
Skrzydła zachodnie, północne i wschodnie nakryte wysokimi
dwuspadowymi dachami.
Dach skrzydła zachodniego nieco wyższy od
pozostałych,zamknięty wynoszącymi się ozdobnymi szczytami. Skrzydło południowe
oraz parterowe ramiona krużganku przykryte pulpitowo. Całość kryta czerwoną
dachówką. Wieża o hełmie kopulastym pokryta blachą, zwieńczonym sterczyną z
krzyżem ; ryzalit ustępowy o dachu kombinowanym, także blaszanym.Elewacja
wschodnia w części środkowej ma pięciokondygnacyjną wieżę, przebudowaną w roku
1796 do wysokości murów klasztoru prostokątną, wyżej ośmioboczną z ujętym
pilastrami arkadowym otworem prowadzącym do kościelnej części klasztoru, nad nim
cztery kwadratowe okna. Po obydwu stronach wieży po cztery pary skarb
sięgających piętra, między którymi okna parteru.
W elewacji północnej powyżej
wejścia ozdobny szczyt skrzydła wschodniego ; wolutowy,o podziałach lizenowych,
prawdopodobnie z 1762 roku. Pośrodku elewacji zachodniej jestwejście sdo
pierwotnej klatki schodowej.Elewację południową stanowi zamknięcie skrzydła
zachodniego z wolutowym szczytem.
W klasztorze zachowało się kilka portali
późnorenesansowych i wczesnobarokowych profilowanych. Miedzy innymi z krużganku
do wschodniego przęsła nawy kościoła - arkadowy, boniowany z główkami aniołów, w
nim drzwi drewniane z wieku XVII, malowane w kratę z rozetami ; z piętra
krużganku na schody przy zakrystii - arkadowy z rozetami.Na piętrze skrzydła
zachodniego i południowego - drewniane wczesnobarokowe.
Barokowa Kolegiata - z lat 1643- 1650, p. w. św. Józefa -
ufundowana przez Kanclerza Jerzego Ossolińskiego, wzniesiona na planie elipsy
według projektu architekta włoskiego Wawrzyńca Senesa (obecnie kościół
parafialny), będąca jedną z najorginalniejszych budowli XVII wieku w Polsce,
usytuowana jest na niewielkim pagórku na północny zachód od rynku, a kilkaset
metrów od klasztoru.
Otacza ją prostokątny cmentarz, na który wiodą dwie bramy; mniejsza od południa,
większa główna od zachodu. Przy południowo zachodnim krańcu cmentarza znajduje
się dworek infułatów.Korpus świątyni wzniesiony na rzucie wpisanej w wielobok
elipsy z centralną eliptyczną nawą.Na dłuższej osi eliptycznej od wschodu
znajduje się prezbiterium, od zachodu kruchta z wejsciem głównym. Nawa otoczona
dwoma kondygnacjami galerii, z których dolna stanowi obejścia, górna
empory.
Do prostokątnego prezbiterium i obejścia nawy przylega od południa
prostokątna zakrystia, od północy takiż skarbczyk. Od zachodu dwie czworoboczne
wieże przytykają narożami do obwodu elipsy ; miedzy nimi obszerny prostokątny
przedsionek.Trzy kondygnacje wież oddzielone są gzymsami. Przyziemia na narożach
rustykowane, ze spiętrzonymi oknami - prostokątnym i kwadratowym w związanych,
uszatych obramieniach. Kondygnacja środkowa z wydzielonym cokołem, lizenowymi
podziałami i kwadratowym uszatym oknem.
Kondygnacja najwyższa o odmiennym
charakterze ; przy narożach ujęta parami pilastrów, z arkadowym otworem, na
którym wygięty ku górze gzyms wieńczący.
Południowa i północna elewacja
obejscia nawy jest trójosiowa z wtopionymi pilastrami. W ciosowym przyziemiu
kwadratowe otwory okienne oświetlające podziemia, znacznie wyżej półkoliste okna
obejścia, nad nimi małe, trójbocznie zamknięte okna empor. Wysoki bemben z
czterech stron uskokowo zryzalitowany, w nim analogiczne jak w obejsciu po trzy
okna od południa i północy; duże kwadratowe, w uszatych obramieniach, nad
którymi płyciny wspierające belkowanie. Od frontu na fryzie data ukonczenia
kopuły - 1732 rok. W latarni sześć okien arkadowych. Elewacja wschodnia o dwóch
rozdzielonych belkowaniem kondygnacjach. Dolna kondygnacja z wtopionymi
pilastrami, miedzy którymi rozmieszczone nisze i płyciny. Górna - ujęta w
nadwieszone woluty, z podziałami płycinowymi i kwadratowym oknem w polu
centralnym, w uszatym obramieniu nad którym okno owalne. Po jednym oknie w
zakrystii i skarbcu w uszatych obramieniach.
Wewnątrz nawa nakryta lekko
spłaszczoną kopułą na wysokim bębnie z latarnią. Obejscia sklepione kolebkowo -
krzyżowo, otwarte od nawy półkoliście zamkniętymi arkadowymi filarami, ponad
którymi leżące prostokątne otwory empor. Empory także nakryte kolebką krzyżową.
Prezbiterium zamknięte kolebką z płasko przesklepionymi lunetami. W grubości
murów obejścia, empor i nasady sklepienia prezbiterium, pomiędzy głębokimi
wnękami okiennymi prowadzą odcinki wąskiego, sklepionego kolebkowo korytarzyka,
obiegajacego kosciół i łączącego się przy prezbiterium i wieżach z czterema
małymi, kolistymi pomieszczeniami.W południowo - zachodnim kolistym
pomieszczeniu kręcone schody prowadzą na empory i wieże ; przez pomieszczenia
południowo - wschodnie przejście do zakrystii.
W prezbiterium ściany z
wtopionymi pilastrami, nad nimi belkowanie; oświetlone prostokątnymi oknami
zamykającymi lunetę oraz od wschodu - prostokątnym z witrażem.
Stiuki
wykonane przed 1647 rokiem przez Jana Chrzciciela Falkoniego.
Portale
wewnętrzne są wczesnobarokowe, z około 1643 - 1650 roku, uszate, profilowane;
cztery z marmuru dębickiego, w tym z prezbiterium do zakrystii i skarbczyka oraz
z obejścia do kolistych składzików od wschodu, dwa kamienne - z przedsionka do
obejścia nawy.
Polichromia na ścianach i sklepieniu kruchty - rokokowa z 1781
roku.
Chór muzyczny jest rokokowy, z około 1779-1787, wysunięty z zachodniego
otworu empory, nadwieszony na konsolach, z herbem Oksza ks. Wojciecha
Radoszewskiego.
Organy rokokowe, ztegoż czasu co chór,zwieńczone figurami
króla Dawida z harfą i aniołami. Ołtarze są cztery. Główny - św. Józefa,
rokokowy, kolumnowy, złocony, sprzed 1758 roku.
z dużym obrazem patrona
kościoła z Dzieciątkiem z rzeźbami św. Antoniego, Jana Kantego i aniołów. Dwa
ołtarze w ścianach bocznych obejścia; od północy - Zbawiciela Ukrzyżowanego, od
południa - Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, duże obrazy w ramach
złoconych.
Ambona jest rokokowa z sprzed 1758 roku. Dzwon z herbem Dębno z
1532 roku.
|