Ścieżka: Start arrow Turystyka arrow Zabytki 

lip 19 2006
Kościoły Drukuj Email
Wpisał: K. Sajecki   
19.07.2006.
Informacje o kościołach
 

Kościół św. Jacka z lat 1617 - 1620, wzniesiono w tradycji gotyckiej, o ścienno-filarowej konstrukcji wnętrza ze współczesnymi elementami m. in. z wczesnobarokowymi italianizującymi szczytami , manierystycznymi elementami kamieniarki architektonicznej i dekoracji sgrafitowej oraz sztukatorską dekoracją sklepień, w tym wypadku ewolucyjnie wyprzedzającą tzw. typ lubelski.
Kościół jest jednonawowy, bezwieżowy, otynkowany, z wąskimi wysokimi oknami z fasadą zakończoną ozdobnym szczytem, murami ogzymsowanymi i opilastrowanymi od wewnątrz, od zewnątrz ze skarpami. Sklepienie z geometryczną sztukaterią. Nawa na rzucie prostokąta, o czterech przęsłach z pseudotranseptem, przez co plan kościoła zbliżony jest do krzyża.Prezbiterium węższe, dwuprzęsłowe zamknięte wieloboczną apsydą. Przy nim od północy piętrowa przybudówka mieszcząca schody na piętro klasztoru i za nią zakrystia.
Od strony zachodniej do bryły nawy przylega rodzaj narteksu, złożonego z osiowo położonej kwadratowej kruchty i flankujacych ją od północy i południa wąskich przedsionków, wysuniętych wraz ze skarpami poza szerokość nawy. Dachy nad nawą i prezbiterium wysokie strome,kryte czerwoną dachówką.Fasada zachodnia jest dwuczęściowa, złożona z elewacji parteroqwej kruchty i ujmujących ją bocznych przedsionków oraz ozdobnego szczytu nawy.Elewacja czteroosiowej nawy i dwuosiowego prezbiterium podparta wysokimi prostymi skarpami, okna wysokie osrołukowe.
Elewacja północna kościoła przykryta jest południowym skrzydłem klasztoru i przybudówką. Na ścianie elewacji południowej znajduje się malowidło "Ogród oliwny".
Wnętrze kościoła sklepione kolebkowo z lunetami; w prezbiterium spływa na wsporniki, w nawie wsparte na wydatnych fazowanych i ogzymsowanych filarach przyściennych, odpowiadających zewnętrznym skarpom. Ramiona pseudotranseptu przykryte kolebką, poniżej sklepienia nawy. Kruchta nakryta kopułą z latarnią, przedsionki - kolebką z lunetami. Sionka przy prezbiterium kolebką, zakrystia i skarbiec nakryte podobnie jak klasztor - kolebkowo - krzyżowo.
Wewnątrz świątyni jest pięć portali kamiennych z I połowy XVII wieku. W skarbczyku polichromia z przełomu XVII i XVIII wieku.Od zachodniej strony nawy chór muzyczny wraz z organami. Chór jest późnorenesansowy z około 1620 - 1630, drewniany, trój arkadowy na czterech kolumnach z ażurową balustradą, oraz dekoracją okuciową i chrząstkową.
Ołtarzy jest osiem, w tym siedem w nawie, sześć ustawionych parami po obydwu stronach nawy, rokokowych z lat 1780 - 1781,ozdobionych rzeźbami, głównie świętych zakonu dominikańskiego.
Główny św. Jacka wczesnobarokowy z około 1650 roku.Ambona i trzy konfesjonały są rokokowe, z około 1780 roku. Pod chórem muzycznym rokokowe stalle, wykonane prawdopodobnie przez stolarza klimontowskiego Benedykta.Pośrodku kościoła ławki barokowe z początku XIX wieku, z herbem Odrowąż św. Jacka.

Klasztor z lat 1620 - 1623, jest budowlą piętrową, czteroskrzydłową wzniesioną na rzucie zbliżonym do kwadratu, z prostokątnym wirydarzem pośrodku. Skrzydło południowe całkowicie przylega do nawy i przedsionka kościoła; wschodnie krótszym ramieniem połączone jest z przybudówką od strony prezbiterium; zachodnie wyższe, wysunięte całkowicie przed lico kościoła północne zamyka czworobok.W skrzydle zachodnim, północnym i wschodnim od strony zewnętrznej na obydwu kondygnacjach - jeden trakt pomieszczeń (pierwotnie cel zakonnych było 17); od strony wewnętrznej dwukondygnacyjne krużganki.Skrzydło południowe znacznie węższe od pozostałych, mieści jedynie krużganki na obydwu poziomach. Przy skrzydle wschodnim wysunięta ryzalitowo wieża o prostokątnej podstawie. W narożniku części północnej i zachodniej ustawiony skośnie prostokątny ryzalit ustępowy.
Bryła jest zwarta o skrzydłach zbliżonej wysokości, wyższej wieży i piętrowym ryzalicie.
Skrzydła wschodnie i północne węższe na piętrze od strony wewnętrznej, stąd ich dolne krużganki umieszczone są w wysuniętej na wirydarz parterowej przybudówce.
Skrzydła zachodnie, północne i wschodnie nakryte wysokimi dwuspadowymi dachami.
Dach skrzydła zachodniego nieco wyższy od pozostałych,zamknięty wynoszącymi się ozdobnymi szczytami. Skrzydło południowe oraz parterowe ramiona krużganku przykryte pulpitowo. Całość kryta czerwoną dachówką. Wieża o hełmie kopulastym pokryta blachą, zwieńczonym sterczyną z krzyżem ; ryzalit ustępowy o dachu kombinowanym, także blaszanym.Elewacja wschodnia w części środkowej ma pięciokondygnacyjną wieżę, przebudowaną w roku 1796 do wysokości murów klasztoru prostokątną, wyżej ośmioboczną z ujętym pilastrami arkadowym otworem prowadzącym do kościelnej części klasztoru, nad nim cztery kwadratowe okna. Po obydwu stronach wieży po cztery pary skarb sięgających piętra, między którymi okna parteru.
W elewacji północnej powyżej wejścia ozdobny szczyt skrzydła wschodniego ; wolutowy,o podziałach lizenowych, prawdopodobnie z 1762 roku. Pośrodku elewacji zachodniej jestwejście sdo pierwotnej klatki schodowej.Elewację południową stanowi zamknięcie skrzydła zachodniego z wolutowym szczytem.
W klasztorze zachowało się kilka portali późnorenesansowych i wczesnobarokowych profilowanych. Miedzy innymi z krużganku do wschodniego przęsła nawy kościoła - arkadowy, boniowany z główkami aniołów, w nim drzwi drewniane z wieku XVII, malowane w kratę z rozetami ; z piętra krużganku na schody przy zakrystii - arkadowy z rozetami.Na piętrze skrzydła zachodniego i południowego - drewniane wczesnobarokowe.

Barokowa Kolegiata - z lat 1643- 1650, p. w. św. Józefa - ufundowana przez Kanclerza Jerzego Ossolińskiego, wzniesiona na planie elipsy według projektu architekta włoskiego Wawrzyńca Senesa (obecnie kościół parafialny), będąca jedną z najorginalniejszych budowli XVII wieku w Polsce, usytuowana jest na niewielkim pagórku na północny zachód od rynku, a kilkaset metrów od klasztoru.
Otacza ją prostokątny cmentarz, na który wiodą dwie bramy; mniejsza od południa, większa główna od zachodu. Przy południowo zachodnim krańcu cmentarza znajduje się dworek infułatów.Korpus świątyni wzniesiony na rzucie wpisanej w wielobok elipsy z centralną eliptyczną nawą.Na dłuższej osi eliptycznej od wschodu znajduje się prezbiterium, od zachodu kruchta z wejsciem głównym. Nawa otoczona dwoma kondygnacjami galerii, z których dolna stanowi obejścia, górna empory.
Do prostokątnego prezbiterium i obejścia nawy przylega od południa prostokątna zakrystia, od północy takiż skarbczyk. Od zachodu dwie czworoboczne wieże przytykają narożami do obwodu elipsy ; miedzy nimi obszerny prostokątny przedsionek.Trzy kondygnacje wież oddzielone są gzymsami. Przyziemia na narożach rustykowane, ze spiętrzonymi oknami - prostokątnym i kwadratowym w związanych, uszatych obramieniach. Kondygnacja środkowa z wydzielonym cokołem, lizenowymi podziałami i kwadratowym uszatym oknem.
Kondygnacja najwyższa o odmiennym charakterze ; przy narożach ujęta parami pilastrów, z arkadowym otworem, na którym wygięty ku górze gzyms wieńczący.
Południowa i północna elewacja obejscia nawy jest trójosiowa z wtopionymi pilastrami. W ciosowym przyziemiu kwadratowe otwory okienne oświetlające podziemia, znacznie wyżej półkoliste okna obejścia, nad nimi małe, trójbocznie zamknięte okna empor. Wysoki bemben z czterech stron uskokowo zryzalitowany, w nim analogiczne jak w obejsciu po trzy okna od południa i północy; duże kwadratowe, w uszatych obramieniach, nad którymi płyciny wspierające belkowanie. Od frontu na fryzie data ukonczenia kopuły - 1732 rok. W latarni sześć okien arkadowych. Elewacja wschodnia o dwóch rozdzielonych belkowaniem kondygnacjach. Dolna kondygnacja z wtopionymi pilastrami, miedzy którymi rozmieszczone nisze i płyciny. Górna - ujęta w nadwieszone woluty, z podziałami płycinowymi i kwadratowym oknem w polu centralnym, w uszatym obramieniu nad którym okno owalne. Po jednym oknie w zakrystii i skarbcu w uszatych obramieniach.
Wewnątrz nawa nakryta lekko spłaszczoną kopułą na wysokim bębnie z latarnią. Obejscia sklepione kolebkowo - krzyżowo, otwarte od nawy półkoliście zamkniętymi arkadowymi filarami, ponad którymi leżące prostokątne otwory empor. Empory także nakryte kolebką krzyżową. Prezbiterium zamknięte kolebką z płasko przesklepionymi lunetami. W grubości murów obejścia, empor i nasady sklepienia prezbiterium, pomiędzy głębokimi wnękami okiennymi prowadzą odcinki wąskiego, sklepionego kolebkowo korytarzyka, obiegajacego kosciół i łączącego się przy prezbiterium i wieżach z czterema małymi, kolistymi pomieszczeniami.W południowo - zachodnim kolistym pomieszczeniu kręcone schody prowadzą na empory i wieże ; przez pomieszczenia południowo - wschodnie przejście do zakrystii.
W prezbiterium ściany z wtopionymi pilastrami, nad nimi belkowanie; oświetlone prostokątnymi oknami zamykającymi lunetę oraz od wschodu - prostokątnym z witrażem.
Stiuki wykonane przed 1647 rokiem przez Jana Chrzciciela Falkoniego.
Portale wewnętrzne są wczesnobarokowe, z około 1643 - 1650 roku, uszate, profilowane; cztery z marmuru dębickiego, w tym z prezbiterium do zakrystii i skarbczyka oraz z obejścia do kolistych składzików od wschodu, dwa kamienne - z przedsionka do obejścia nawy.
Polichromia na ścianach i sklepieniu kruchty - rokokowa z 1781 roku.
Chór muzyczny jest rokokowy, z około 1779-1787, wysunięty z zachodniego otworu empory, nadwieszony na konsolach, z herbem Oksza ks. Wojciecha Radoszewskiego.
Organy rokokowe, ztegoż czasu co chór,zwieńczone figurami króla Dawida z harfą i aniołami. Ołtarze są cztery. Główny - św. Józefa, rokokowy, kolumnowy, złocony, sprzed 1758 roku.
z dużym obrazem patrona kościoła z Dzieciątkiem z rzeźbami św. Antoniego, Jana Kantego i aniołów. Dwa ołtarze w ścianach bocznych obejścia; od północy - Zbawiciela Ukrzyżowanego, od południa - Zwiastowania Najświętszej Marii Panny, duże obrazy w ramach złoconych.
Ambona jest rokokowa z sprzed 1758 roku. Dzwon z herbem Dębno z 1532 roku.

 

 
« poprzedni artykuł